Vấn nạn nhập siêu từ Trung Quốc

Kinh tế — 07/09/2010

Quảng cáo tài trợ: Nhà đất Hà Nội, Cho thuê văn phòng, Cần bán chung cư

"Sính" hàng ngoại, lệ thuộc quá nhiều vào nguyên nhiên liệu, thiết bị nhập khẩu từ Trung Quốc... được các chuyên gia cho là những yếu tố mấu chốt làm gia tăng nhập siêu.

Tại hội thảo "Thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát và hạn chế nhập siêu" diễn ra ngày 16/9, vấn đề được các chuyên gia kinh tế nhấn mạnh nhiều nhất là cần phải nhìn lại bản chất của nhập siêu để trị căn bệnh này tận gốc.

Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Thị Hồng Vân, Trường Đại học Kinh Tế TP HCM phát biểu: Việt Nam có thể chấp nhận nhập siêu 1,73 tỷ USD máy tính và thiết bị công nghệ thông tin trong năm 2009 (xuất khẩu 2,77 tỷ; nhập khẩu 4,5 tỷ) nhưng không thể chấp nhận việc nhập tăm tre hay rau, quả. Một đất nước gắn liền với lũy tre làng, nhưng hầu như tăm tre, đũa tre bán trong siêu thị lại là hàng nhập khẩu (từ Trung Quốc).

Một đất nước nông nghiệp nhiệt đới với thế mạnh là rau, củ quả, trong khi người trồng không tìm được đầu ra thì lại phải bỏ gần 300 triệu USD để nhập sản phẩm tương tự mỗi năm. "Đây là những điều hết sức bất cập, cấp thiết phải tái cấu trúc cơ cấu mặt hàng và thị trường xuất nhập khẩu", bà Vân nhấn mạnh.

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bảo đang chia sẻ tại hội thảo. Ảnh: Lệ Chi

Đồng quan điểm, đại diện quỹ đầu tư Jaccar (là cổ đông chính của Tập đoàn Bourbon) cho rằng, những mặc hàng như tăm tre, rau quả... là những thứ Việt Nam sản xuất được nhưng tại sao vẫn phải nhập. Phải chăng đây là hiện tượng hàng đổi hàng nhằm lách thuế hay vì một số động cơ khác mà cơ quan chức năng cần phải làm rõ.

Tại hội thảo, một số chuyên gia cho rằng, có tới 93% nhập siêu là từ máy móc, thiết bị, nguyên vật liệu của Trung Quốc. Chỉ cần giải được bài toán nhập siêu từ Trung Quốc là có thể cơ bản trị được căn bệnh nhập siêu hiện nay. Tuy nhiên, Thạc sĩ Hoàng Hải Yến đến từ Đại học Kinh tế TP HCM không đồng tình. Bà cho rằng, nhập siêu quá nhiều từ Trung Quốc không phải hoàn toàn xấu mà cái quan trọng là nên nhập hàng gì, chất lượng ra sao và dựa trên những tiêu chí nào...

Trong khi đó, Tiến sĩ Trần Hoàng Ngân, Phó hiệu trưởng Đại học Kinh Tế TP HCM lo ngại, hiện nay để bù đắp cho nhập siêu, Việt Nam chủ yếu dựa vào nguồn kiều hối, đầu tư trực tiếp nước ngoài, vay nợ quốc tế...Tuy nhiên, nếu cứ mãi duy trì những cách này chỉ có thể giải quyết khó khăn trước mắt. Về lâu dài, biện pháp này càng làm cho tình hình nhập siêu trầm trọng hơn.

Bởi lẽ, các nhà đầu tư nước ngoài khi vào Việt Nam với thế mạnh về vốn, công nghệ...họ sẽ nhập khẩu máy móc thiết bị, nguyên vật liệu giá cao để sản suất ra sản phẩm bán tại thị trường nội địa và một phần xuất khẩu. Khi có lợi nhuận, họ lại chuyển ngoại tệ về nước. "Nếu chúng ta xem việc thu hút FDI để bù đắp thâm hụt ngoại tệ thì chẳng khác nào lấy cái sau trả cái trước và giết chết các doanh nghiệp trong nước", ông Ngân nói.

Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Bảo, Vụ trưởng Vụ chính sách tiền tệ Ngân hàng Nhà nước thì cho rằng, nhập siêu là vấn đề phức tạp và kéo dài của nền kinh tế. Tính đến hết tháng 8, Việt Nam đã nhập siêu khoảng 8,2 tỷ USD ( 18,3%), cao hơn so với mức 5,1 tỷ USD (13,7%) cùng kỳ năm ngoái.

Theo ông Bảo, cơ cấu xuất khẩu hàng hóa đã có sự chuyển dịch tích cực theo hướng tăng sản lượng các sản phẩm chế biến, khai thác lợi thế quốc gia nhưng tỷ lệ nội địa hóa các sản phẩm còn thấp. Mặc dù tăng trưởng xuất khẩu cao (8 tháng đầu năm tăng 19,7% so với cùng kỳ năm ngoái) nhưng giá trị xuất khẩu ròng của hàng hóa còn thấp, chưa tạo được nền tảng vững chắc để bù đắp nhập khẩu. Chẳng hạn, xuất khẩu hàng may mặc chiếm khoảng 22-29% tổng kim ngạch xuất khẩu nhưng vẫn mang tính chất gia công, phụ thuộc khá nhiều vào nguyên, vật liệu nhập khẩu (32%).

Ngoài ra, ông Bảo còn cho rằng, chính tâm lý sính ngoại của người tiêu dùng cũng làm gia tăng nhập siêu. Hiện nay, nhu cầu tiêu dùng hàng xa xỉ nhập khẩu như ô tô, điện thoại di động và các hàng hóa không thiết yếu khác... khá lớn.

Ông Bảo nhấn mạnh, để kiểm soát nhập siêu cần đẩy mạnh xuất khẩu thông qua việc đổi mới công nghệ, giảm chi phí đầu vào; cảnh báo sớm nguy cơ bị kiện chống bán phá giá. Đồng thời, Nhà nước phải tăng cường khâu kiểm soát nhập khẩu; kiểm soát việc bán ngoại tệ để nhập hàng hóa không thiết yếu. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần đẩy nhanh việc sản xuất hàng hóa thay thế nhập khẩu; phát triển khai thác tốt thị trường nội địa...